شکوفاترین دوره پژوهش های ایران شناسی

 

تصور می کنم زمانی که دکتر پرویز ناتل خانلری در تصمیم گیری های علمی- فرهنگی مشارکت موثر داشت. وی بدون هیچ شائبه ای در گسترش شاخه های گوناگون ایران شناسی گام هایی موثر برداشت. از جمله فعالیت های سودمند او افزون بر کتاب هایی بی نظیر که در گستره ایران شناسی در «بنیاد فرهنگ ایران» منتشر می کرد، دست چین کردن دانشجویان با استعداد ایرانی رشته های مختلف ایران شناسی و اعزام آنان به دانشگاه های معتبر اروپا و آمریکای شمالی بود؛ تا از این طریق به آموزش و پرورش استادان ایرانی یاری رساند. چند سال پیش از این، یکی از همین دانشجویان که اکنون دکتر ایران شناس است و در یکی از دانشگاه های آلمان، زبان فارسی تدریس می کند، برای من چگونگی گزینش و گسیل دانشجویان را به دانشگاه های کشورهای اروپایی شرح می داد. می گفت استادان مهم شاخه های گوناگون رشته ایران شناسی را که در دانشگاه های معتبر جهان و از جمله در آلمان،اتریش و سوئیس تدریس می کردند و در رشته تخصصی خود صاحب کرسی استادی بودند، به خوبی شناخته می شدند. از سوی دیگر دانشجویان ایرانی مستعد و علاقه مند برای تحصیل در رشته های ایران شناسی را صرفا بر اساس استعداد و شایستگی آنان و نه بر پایه توصیه های این مقام دولتی یا آن شخصیت صاحب نفوذ، بر گزیده می شدند و با دادن بورسیه، آنان برای ادامه تحصیل زیر نظر این استادان به دانشگاه های خارج اعزام می شدند.

به هر حال، بعد از سال 1357، این اقدامات و کوشش ها آهنگ کندی پیدا کرد و تماس و تبادل دانشجو با دانشگاه ها و موسسات علمی که در حوزه تحقیقات و مطالعات ایران شناسی پیشینه طولانی داشتند و از اعتبار بسیار برخوردار بودند، عملا قطع شد. در چند سال اخیر ظاهرا مسوولان امور به زیان های این قصور پی برده اند و در اینجا و آنجا کوشش هایی در جهت گسترش زبان فارسی و همکاری و تبادل نظر با نهادهای علمی اروپایی انجام می گیرد که البته بیشتر جرقه هایی است که گه گاه به همت این یا آن مسوول دلسوز زده می شود و متاسفانه باید بگویم اغلب با تغییر و تحولات سیاسی تعطیل می شود. اما به رغم تنگناهای موجود، رشته ایران شناسی بار دیگر در برخی از دانشگاه های دایر شده و برای دانش پژوهان و دانشجویان کشورهای گوناگون امکان تحقیق و تدریس و تحصیل در این رشته فراهم آمده است. در حال حاضر «انستیتوی مطالعات ایران شناسی» در وین و دانشگاه های گوتینگن، برلین، بامبرگ، توبینگن و هامبورگ و بن در آلمان، از فعال ترین موسسات و دانشگاه های سرزمین های آلمانی زبان در رشته ایران شناسی اند.