آشنایی با ساز قیچک

ساز قيچک يا غژک، سازي زهي آرشه‌اي است که در ساخت آن از چوب، پوست و فلز استفاده مي‌شود. اين ساز توانايي اجراي تکنوازي و گروه نوازي را دارد
از اين ساز در موسيقي نواحي ايران استفاده مي‌شود و طي نيم قرن گذشته با تغييراتي مختصر در گروه نوازي سازهاي ملي نيز متداول شده است.

قيچک‌نواز هنگام نوازندگي، قيچک را نشسته به صورت عمودي با دست چپ نگه مي‌دارد و با دست راست آرشه را به صورت افقي در حرکات رفت و برگشت بر سيم‌هاي آن مي‌کشد. طول اين ساز حدود 56 سانتي متر است.

اجزاي اصلي قيچک:

کاسه طنيني: بدنه اصلي قيچک از چوب يک تکه و معمولا گردو، توت يا چوب هاي محکم ديگر ساخته مي‌شود. کاسه طنيني، حجيم و دو فرو رفتگي بزرگ در طرفين، آن را به 2 قسمت بزرگتر و کوچکتر تقسيم مي‌کند. قسمت کوچکتر در پايين ساز قرار دارد و بر دهانه آن پوست کشيده مي شود و خرک روي قسمت پوست قرار مي‌گيرد. دهانه قسمت بزرگتر باز است و دسته، تا روي نيمي از اين قسمت ادامه مي‌يابد.
پوست: معمولا در ساخت قيچک از پوست آهو يا گوسفند استفاده مي‌شود.

دسته: جنس دسته قيچک از همان جنس چوب بدنه است که به صورت يک تکه با بدنه تراشيده مي‌شود.دسته اين ساز کوتاه است و از يک طرف به قسمت بزرگ تر کاسه، و از طرف ديگر به سر پنجه متصل است. قيچک فاقد دستان بندي ست و تمام فواصل موسيقي ملي (پرده، نيم پرده، ربع پرده) بر روي آن قابل اجراست.
سر پنجه: جعبه‌اي کوچک و تو خالي و از جنس چوب است. در ابتداي طول دسته مجموعا چهار گوشي (به تعداد سيم‌ها) در طرفين آن قرار دارند و در انتهاي آن تاج قيچک با خميدگي رو به عقب قرار دارد

گوشي‌ها: قيچک داراي 4 گوشي است که به صورت ميخ سر پهن ، 2 به 2 در طرفين سر پنجه قرار دارد.
شيطانک: قطعه چوبي کم ار تفاع و باريک است به عرض دسته ساز که بين سرپنجه و دسته قرار دارد و سيم‌ها از درون شيارهاي کم عمق آن عبور مي‌کنند و به طرف گوشي‌هاي مي‌روند. ميکس و مسترينگ
خرک: خرک قيچک از جنس چوب يا استخوان است به ارتفاع تقريبي 2 سانتي متر که با 2 پايه کوچک خود، روي پوست کاسه کوچک ساز قرار مي‌گيرد و سيم‌ها از درون آن عبور مي‌کنند.
سيم‌گير: قطعه اي کوچک و از جنس چوب يا فلز است که در انتهاي بدنه کاسه نصب شده و سر ِگره دار سيم به آن بسته مي‌شود.
تعداد و جنس سيم‌ها: قيچک داراي 4 سيم از جنس فلز است که چهارمين سيم، روکش دار و ضخيم تر است. طول سيم‌ها در قيچک معمولي از سيم گير تا شيطانک حدود 33 سانتي متر است.
آرشه: در نوع محلي اين ساز از کمانه استفاده مي‌شد اما امروزه از آرشه ويلن و در نوع بزرگتر (قيچک باس) از آرشه ويلنسل استفاده مي‌شود.